به گزارش رویداد غرب: الهام یوسفی نژاد:از خانه‌های گرم و چراغ‌های روشن تا کارگاه‌های نیمه‌تعطیل؛ چگونه ظرفیت محله‌ها می‌تواند به کمک شبکه انرژی کشور بیاید؟
ساعت هفت صبح است. نانوایی محله کرکره را بالا می‌کشد، مادر خانواده بخاری را روشن می‌کند، دانش‌آموزی برای رفتن به مدرسه آماده می‌شود و صاحب یک کارگاه کوچک، دستگاه‌های تولیدی‌اش را به برق می‌زند. شاید هیچ‌کدام از این افراد در آن لحظه به واژه «ناترازی انرژی» فکر نکنند؛ اما اگر برق یا گاز به اندازه نیاز در دسترس نباشد، زندگی همه آن‌ها به شکلی متفاوت تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
ناترازی انرژی برخلاف آنچه در گزارش‌های رسمی و نمودارهای اقتصادی دیده می‌شود، مسئله‌ای دور از زندگی مردم نیست. این ناترازی گاهی در خاموش شدن دستگاه یک کارگاه، گاهی در اختلال فعالیت یک واحد خدماتی و گاهی در نگرانی خانواده‌ای برای تأمین گرمایش خانه خودش را نشان می‌دهد.
در چنین شرایطی، سؤال مهم این است: آیا برای عبور از این وضعیت فقط باید منتظر ساخت نیروگاه‌های جدید، توسعه زیرساخت‌ها و افزایش ظرفیت تولید ماند؟ یا می‌توان از ظرفیتی استفاده کرد که همین امروز، در کوچه‌ها، محله‌ها، مساجد، مدارس و میان مردم حضور دارد؟
اینجاست که نقش بسیج از یک مجموعه سازمانی فراتر می‌رود و به یک ظرفیت اجتماعی برای حل مسئله تبدیل می‌شود.
ناترازی؛ مسئله‌ای که از پشت کنتور وارد زندگی می‌شود
برای فهم اهمیت مدیریت مصرف، کافی است به آمار مصرف برق نگاه کنیم. بر اساس گزارشی از آمار وزارت نیرو درباره مرداد ۱۴۰۵، سهم بخش خانگی از مصرف برق در مقایسه با مرداد سال قبل افزایش داشته و به ۳۳.۳ درصد رسیده است. سهم مصرف تجاری نیز به ۱۰.۳ درصد افزایش یافته است. این ارقام نشان می‌دهد که رفتار مصرف‌کنندگان خانگی و تجاری در مدیریت بار شبکه اهمیت دارد.
اما مسئله فقط خاموش کردن یک لامپ یا کم کردن ساعت استفاده از کولر نیست. گاهی یک یخچال فرسوده، یک سیستم سرمایشی غیراستاندارد، عایق نبودن ساختمان یا روشن ماندن تجهیزات غیرضروری، انرژی بیشتری از آنچه تصور می‌کنیم مصرف می‌کند.
در طرف دیگر ماجرا، خانواده‌ای قرار دارد که شاید توان مالی تعویض وسایل پرمصرف یا اصلاح سیستم گرمایشی خانه را نداشته باشد. بنابراین نمی‌توان تمام مسئولیت ناترازی را بر دوش مردم گذاشت و تنها از آن‌ها انتظار صرفه‌جویی داشت. مدیریت مصرف زمانی نتیجه می‌دهد که آموزش، حمایت، اصلاح تجهیزات و نظارت نیز در کنار مشارکت مردم قرار بگیرد.
بسیج؛ از توصیه به صرفه‌جویی تا حضور در متن زندگی مردم
یکی از ظرفیت‌های مهم بسیج، دسترسی اجتماعی و ارتباط نزدیک با محله‌ها و اقشار مختلف است؛ ظرفیتی که اگر به‌درستی سازماندهی شود، می‌تواند فاصله میان سیاست‌های مدیریت انرژی و رفتار روزمره مردم را کاهش دهد.
برای مثال، تصور کنید در یک محله، گروهی از بسیجیان با همراهی کارشناسان شرکت برق و گاز، به جای توزیع صرف بروشورهای آموزشی، یک برنامه عملیاتی برای شناسایی نقاط هدررفت انرژی طراحی کنند.
در این برنامه، ابتدا ساختمان‌های عمومی، مساجد، مدارس، مغازه‌ها و واحدهای خدماتی محله بررسی می‌شوند. سپس با کمک کارشناسان، مواردی مانند روشنایی غیرضروری، استفاده نامناسب از تجهیزات سرمایشی و گرمایشی، عایق‌بندی نامناسب و مصرف خارج از الگوی بهینه شناسایی خواهد شد.
در مرحله بعد، خانواده‌ها و صاحبان کسب‌وکار راهکارهای متناسب با شرایط خود را دریافت می‌کنند و نتیجه اقدامات نیز در یک بازه زمانی مشخص بررسی می‌شود.
تفاوت این روش با توصیه‌های تکراری در یک نکته است: به جای اینکه فقط به مردم بگوییم کمتر مصرف کنید، به آن‌ها نشان می‌دهیم کجا، چگونه و با چه هزینه‌ای می‌توانند از هدررفت انرژی جلوگیری کنند.
این همان نقطه‌ای است که ظرفیت مردمی بسیج می‌تواند در کنار دانش تخصصی مهندسان و دستگاه‌های مسئول قرار بگیرد.
یک خانه، یک مدرسه، یک کارگاه؛ سه میدان واقعی برای نقش‌آفرینی
نقش بسیج در مدیریت ناترازی انرژی را می‌توان در سه میدان ملموس دنبال کرد. نخست، خانه‌ها؛ جایی که بخش مهمی از رفتار مصرف انرژی شکل می‌گیرد. بسیج جامعه زنان، پایگاه‌های محلی و گروه‌های داوطلب می‌توانند با آموزش‌های ساده و کاربردی به خانواده‌ها کمک کنند تا بدون کاهش آسایش و تحمیل هزینه‌های غیرضروری، مصرف برق و گاز را مدیریت کنند. آموزش تنظیم مناسب دمای وسایل گرمایشی، استفاده صحیح از وسایل سرمایشی، خاموش کردن تجهیزات غیرضروری و جلوگیری از اتلاف حرارت، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در این زمینه مؤثر باشد.
اما در کنار این مسئولیت‌ها، یک میدان مهم وجود دارد که بدون مشارکت مردم قابل مدیریت نیست: کاهش هدررفت و اصلاح الگوی مصرف.
اگر خانواده‌ای با آموزش درست بتواند بدون تحمل سختی، انرژی کمتری مصرف کند؛ اگر مدرسه‌ای بتواند برق و گاز خود را بهتر مدیریت کند؛ اگر کارگاهی با کمک یک مهندس از مصرف غیرضروری تجهیزاتش جلوگیری کند و اگر یک محله به جای انتظار برای وقوع خاموشی، برای مدیریت مصرف آماده شود، ظرفیت اجتماعی به کمک زیرساخت‌های کشور آمده است.
پایان گزارش؛ مسئله فقط روشن ماندن چراغ‌ها نیست
ناترازی انرژی را نمی‌توان با یک شعار، یک همایش یا چند توصیه کوتاه برطرف کرد. این مسئله به برنامه‌ریزی، سرمایه‌گذاری، اصلاح زیرساخت‌ها و تغییر رفتار مصرف نیاز دارد.
بسیج زمانی می‌تواند در این میدان نقش‌آفرینی مؤثر داشته باشد که از جایگاه یک تریبون برای دعوت به صرفه‌جویی، به جایگاه یک شبکه عملیاتی برای شناسایی هدررفت، آموزش تخصصی، جلب مشارکت مردم و پیگیری نتایج برسد.
شاید بزرگ‌ترین دستاورد چنین حضوری این باشد که در یک محله، دیگر کسی صرفه‌جویی را فقط خاموش کردن چراغ اضافی نداند؛ بلکه بفهمد هر واحد انرژی که بی‌دلیل هدر نمی‌رود، می‌تواند سهمی در تداوم تولید، آرامش خانواده‌ها و استمرار خدمات عمومی داشته باشد.
انرژی فقط در نیروگاه تولید نمی‌شود؛ بخشی از آن در رفتار درست ما حفظ می‌شود. و اینجا همان میدانی است که مردم، با سازماندهی و آموزش درست، می‌توانند نقش‌آفرین باشند.
پایان پیام/