یادداشت/ هدی علی نژاد؛ سردبیر رویداد غرب:در شرایط بحرانی، دانستن اینکه چه کاری باید انجام دهیم، اهمیت زیادی دارد. گاهی لازم است از خودمان مراقبت کنیم، گاهی فردی در کنارمان به کمک نیاز دارد و گاهی مهم‌ترین اقدام، حفظ آرامش و پیروی از راهنمایی‌های معتبر است. اما برای تصمیم‌گیری درست، صرف دانستن کافی نیست؛ باید مهارت‌های لازم را یاد بگیریم و تمرین کنیم.
هر ساله آموزش‌های مرتبط با پدافند غیرعامل در مدارس و پایگاه‌های بسیج مستقر در مساجد دنبال می‌شود. مانورهای مدارس هر سال برگزار می‌شوند و دانش‌آموزان پیش از اجرای مانور، آموزش می‌بینند. در پایگاه‌های بسیج نیز آموزش‌هایی مانند کمک‌های اولیه، خودامدادی و دگرامدادی و شیوه برخورد در شرایط بحرانی ارائه می‌شود. این برنامه‌ها فرصتی برای آشنایی مردم با اقداماتی است که در موقعیت‌های اضطراری می‌تواند به کمک آن‌ها بیاید.
اهمیت این آموزش‌ها زمانی روشن‌تر می‌شود که به زندگی روزمره راه پیدا کنند. آشنایی با کمک‌های اولیه، شناخت راه‌های مراقبت از خود و یادگیری شیوه درست کمک به دیگران، می‌تواند افراد را برای مواجهه آگاهانه‌تر با حوادث آماده کند. البته کمک‌رسانی نیز اصولی دارد؛ اقدام ناآگاهانه یا به خطر انداختن جان خود، لزوماً به معنای کمک مؤثر به دیگری نیست.
در مدارس، مانور نباید صرفاً به اجرای چند مرحله و پایان برنامه محدود شود. دانش‌آموز باید بداند چرا رعایت دستورالعمل‌های ایمنی ضروری است، در موقعیت خطر به چه کسی مراجعه کند و چگونه از مسیرهای تعیین‌شده خارج شود. پس از مانور نیز بررسی اشکالات و پاسخ به پرسش‌های دانش‌آموزان می‌تواند به یادگیری بهتر کمک کند.
برگزاری سالانه مانورها فرصتی برای تکرار و تقویت آموخته‌هاست؛ اما تکرار یک برنامه به‌تنهایی تضمین‌کننده آمادگی نیست. اهمیت این تمرین‌ها زمانی بیشتر می‌شود که تجربه هر سال، زمینه بهبود سال بعد را فراهم کند؛ اشکالات شناسایی شوند، آموزش‌ها متناسب با نیاز دانش‌آموزان ادامه یابند و میزان یادگیری آن‌ها مورد توجه قرار گیرد. هدف فقط برگزاری مانور نیست؛ مهم این است که دانش‌آموزان با هر بار تمرین، شناخت و توانایی بیشتری برای مواجهه با شرایط اضطراری به دست آورند.
مدرسه و مسجد نیز می‌توانند در این مسیر مکمل یکدیگر باشند. دانش‌آموز آموخته‌هایش را با خانواده در میان می‌گذارد و آموزش‌های عمومی در پایگاه‌های بسیج مستقر در مساجد می‌تواند زمینه آشنایی بیشتر خانواده‌ها با اصول ایمنی و امدادرسانی را فراهم کند. به این ترتیب، آموزش از محیط مدرسه و مسجد فراتر می‌رود و در گفت‌وگوهای خانوادگی و رفتار روزمره مردم جای می‌گیرد.
در کنار مهارت‌های عملی، شناخت منابع معتبر خبری و توجه به هشدارهای رسمی نیز اهمیت دارد. انتشار شایعات در شرایط بحرانی می‌تواند نگرانی مردم را افزایش دهد و تصمیم‌گیری را دشوار کند. مردم باید بدانند اطلاعات درست را از کجا دریافت کنند و مسئولان نیز باید با اطلاع‌رسانی روشن و به‌موقع، از گسترش ابهام جلوگیری کنند.
رسانه‌ها هم می‌توانند فراتر از انتشار خبر برگزاری مانورها و دوره‌های آموزشی عمل کنند. پیگیری محتوای آموزش‌ها، نحوه تمرین مهارت‌ها و چگونگی ارزیابی نتایج، توجه جامعه را از تعداد برنامه‌ها به کیفیت و دستاورد آن‌ها معطوف می‌کند. پرسش از نتیجه، به معنای نادیده گرفتن تلاش برگزارکنندگان نیست؛ بلکه راهی برای شناخت نقاط قوت و بهتر شدن برنامه‌هاست.
پدافند غیرعامل زمانی در جامعه معنا پیدا می‌کند که آموزش در مدرسه آغاز شود، در مسجد و خانواده ادامه پیدا کند و در رفتار مردم نمود داشته باشد. هدف نهایی، صرفاً آشنایی با دستورالعمل‌ها یا حضور در مانورها نیست؛ مهم این است که هر فرد متناسب با آموزش خود بداند هنگام خطر چگونه از خود مراقبت کند، چه زمانی و چگونه به دیگران کمک کند و اطلاعات معتبر را از کجا به دست آورد.
آمادگی در برابر بحران با پایان یک مانور تمام نمی‌شود. این آمادگی زمانی شکل می‌گیرد که آموخته‌ها به مهارت تبدیل شوند و مهارت، در لحظه نیاز، راهنمای رفتار درست باشد.
پایان پیام/